İng. The Alaska Native Claims Settlement Act

Alaska Yerel Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA), Alaska’da yaşayan yerli halkın toprak taleplerinin çözülmesi için 18 Aralık 1971’de Başkan Richard M. Nixon tarafından imzalanarak yürürlüğe giren ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) tarihindeki en büyük arazi talebini oluşturan yasadır.¹ Gelecekteki yerleşimler için bir model ve ilham kaynağı olan ANCSA, Kuzey Amerika’daki ilk “modern antlaşma” olarak kabul edilmektedir. Bu yasayla, Alaska eyaletindeki tüm yerli arazi talepleri, seçilen araziler verilerek ve yerli Alaskalılara tazminat ödenerek çözülmüştür. Buna ek olarak yasa, bugün hâlâ faaliyetlerine devam eden ve yerli Alaskalıların hayatını değiştiren 12 bölgesel şirket (Ahtna, Aleut, Arctic Slope, Bering Straits, Bristol Bay, Calista, Chugach Natives, Cook Inlet (CIRI), Doyon, Koniag, Nana ve Sealaska) ile yerleşik olmayan yerli Alaskalılar için ek bir şirketin ve yaklaşık 200 köy şirketinin kurulmasını da sağlamıştır.

Alaska’daki yerlilerin çeşitli konulardaki taleplerinin çözüme kavuşturulması sürecindeki gecikme, Alaska’nın sömürge tarihi ve ülkenin geri kalanına göre uzak konumundan kaynaklanmaktadır. Öte yandan, Rusların bölgeye dönük sömürü amaçlı akınları 18. yüzyıla kadar başlamamıştır. Sömürü amaçlı yapılan akınlar ise büyük oranda kıyı kaynaklarının sömürülmesiyle sınırlı kalmıştır. Rusların bölgeye yerleşimi istenilmediğinden, Alaska 1867’de ABD’ye satılmıştır. Satış sonrası ANCSA, 44 milyon dönümlük araziyi ve 962,5 milyon doları nakit olarak yalnızca Alaska yerlilerine ait olan ticari şirketlere devretmiştir. Yasa sırasında (17 Aralık 1971) yaşayan her Alaska yerlisinin bir köy şirketine kaydolmalarına izin verilmiş, bu da onları otomatikman bağlı oldukları topluluklara kaydettirmiştir. Ayrıca yasa, Metlakatla dışında, eyaletteki mevcut birkaç Hint çekincesini de ortadan kaldırmıştır.

Bununla birlikte, şirketlere Alaska şirket yasasına uygun olarak yeni bağışlarını seçme ve kullanma konusunda önemli bir özgürlük verilmiştir. Ancak, yerli hissedarlar hisselerini hemen satamamış ve bölgesel şirketler, doğal kaynaklardan elde edecekleri gelirlerinin bir kısmını diğer tüm yerli şirketlerle eşit olarak paylaşmak zorunda kalmıştır. Köy şirketleri, yaklaşık 26 milyon dönümlük arazinin seçim haklarını almıştır. Bölgesel şirketler ise, köy arazileri altındaki tüm yeraltı haklarını ve ayrıca 16 milyon dönümlük alanın da gayri mahdut mülkiyet hakkını almıştır.²

ANCSA’nın meclisten geçişiyle birlikte Alaska’da büyük kutlamalar yapılmıştır. Eyalet liderleri, ekonomik kalkınmanın önündeki bir engeli ve eyalet arazi seçim sürecini ortadan kaldırmıştır.

Yerli liderler, ANCSA yerleşiminin tüm Alaska yerlileri için daha önce sahip olmadıkları bir saygınlık ve meşruiyet elde ettiğine dikkat çekmişlerdir. Aynı zamanda bu eylemi eleştirenler de bulunmaktaydı. Birçok yerli, yerli unvanının yeteri kadar araziye verilmediğini ve yerlilerin çok fazla arazinin tapusundan vazgeçmek için çok az para aldığını savunmuştur. Bazıları, bölge ve köylerdeki liderlerin yasa kapsamında zenginleşirken, birçok köylünün bunu başaramadığını iddia etmiştir. Diğerleri, şirketlerin kâr etme sorumluluğu olduğu ve çoğu fırsat Alaska dışında olduğu için, şirket liderlerinin uzak bölgelere odaklandığını öne sürmüştür. Yasa geçtikten kısa bir süre sonra liderler, 1971 sonrası doğumlu yerlilerin miras dışında hissedar olamayacakları ve bu nedenle doğrudan katılım imkânlarının bulunmadığı konusunda endişelerini dile getirmişlerdir. Ayrıca, yatırımların başarısız olması ve şirketlerin iflas riski nedeniyle arazilerini kaybedebilecekleri konusunda da endişelenmeye başlamışlardır. 1989’da Kongre, bu endişelerin bazılarını gidermek adına çeşitli değişiklikler yapmıştır. Değişiklikler, hissedarların çoğunluğu kabul ederse, şirketlerin mevcut hisseleri bölerek yeni hisse senedi yaratmasına izin vermekteydi. Bu seçeneğe sahip şirketler için, tüm hissedarların A sınıfı hisse senetlerinin değeri devalüe edilmiş, bu nedenle çok az şirket bu seçenekten yararlanmıştır. Yasadaki değişiklikler, geliştirilinceye kadar vergilendirilmemesi için şirket arazilerinin “arazi bankası” statüsüne alınmasına da izin vermiştir.³

Son yıllarda ANSCA şirketleri, toplam kurumsal varlıkları (bir bütün olarak tüm şirketler) 2,5 milyar doları aşan başarılı bir performans sergilemişlerdir. Buna ek olarak, toplam şirket kârı 50 milyon dolar ile 450 milyon dolar arasında değişmektedir. Ancak bu gelirin çoğu Anchorage bölgesindeki bir şirket olan CIRI tarafından karşılanmaktadır.⁴

Başlangıçta, ANCSA yasası Alaska yerli şirketlerini yirmi yıl boyunca bazı federal menkul kıymetler yasalarından muaf tutmuştur. Ayrıca Alaska yerli şirket hisseleri, ANCSA’nın onaylanmasından sonraki yirmi yıllık süre boyunca satılmaya veya elden çıkarılmaya uygun olmadığından, birçok federal menkul kıymetler kanunu uygulanmamıştır. 1991 değişiklikleri, hisse senedi satış yasağını süresiz olarak uzattığı için, Alaska yerli şirketlerinin belirli federal menkul kıymetler yasalarından muafiyeti de uzatılmıştır.

Bireysel Alaska yerlileri için, 1991 değişikliklerinin en önemlilerinden biri (ve ardından 1992’de yapılan bir değişiklik), hissedar olmaya uygunluğun kapsamının genişletilmesi olmuştur. Değişiklikler, orijinal son kayıt tarihini ve 18 Aralık 1971’deki doğum tarihi sınırını kaçıran Alaska yerlilerinin uygunluğunu kapsamaktaydı. İlk değişiklik, şirket hissedarlarının yeni hissedarlar eklemek amacıyla ana sözleşmesini değiştirmek için oy kullanmalarına izin vermiştir. 1992’de yapılan değişiklik de bir Alaska yerli şirketin hissedarlarının, Alaska yerli hissedarlarının soyundan gelenlere ek hisse verilmesine nasıl izin verebileceğini açıklığa kavuşturmuş ve yasayı genişletmiştir. Bir Alaska yerli şirketinin hissedar uygunluğunu genişletmesi ve ek hisselerin çıkarılmasına izin vermesi için, söz konusu Alaska yerli şirketinin hissedarlarının, ana sözleşmelerini değiştirmek için oy kullanması gerekmektedir. Bugüne kadar, on iki Alaska yerli bölgesel şirketinin orijinal hissedarlarından altısı, paylarını 18 Aralık 1971’den sonra doğanlara açmak için oy kullanarak daha büyük bir hissedar tabanının oluşmasını sağlamıştır.⁵