İng. Grasshopper Effect / Global Distillation

Çekirge etkisi ya da diğer adıyla küresel damıtım, yarılanma ömrü uzun olan kalıcı ve uçucu kirleticiler (kalıcı organik kirleticiler - KOK, pestisitler, endüstriyle ilgili kimyasallar, ağır metaller) gibi kimyasal maddelerin sıcaklık farkları ve rüzgar döngüleri vasıtasıyla sıcak bölgelerde buharlaşması, rüzgâr ve toz parçacıkları ile sürüklenmesi ve daha serin bölgelere taşınarak orada yoğunlaşması sürecinin, diğer bir deyişle bir günde binlerce kilometre mesafe kat edebilecek uzun mesafe atmosfer taşınımının sıçrayışlarla tekrarlanmasıyla, ilgili kimyasalların dünya üzerinde küresel olarak yer değiştirmesidir.^1,2 Mevsim değişimlerinde yaşanan sıcaklık farkları ve irtifa farkı, çekirge etkisinin görülmesinde etkilidir. Bu etki sonucunda kutup bölgeleri ve dağ zirveleri gibi soğuk bölgelerde ve o bölgelerde yaşayan canlılarda, sıcak ve ılıman bölgelerde üretilmiş olan kimyasal maddelere rastlanılmaktadır. Çekirge etkisinin önemi, özellikle KOK taşınımı ve birikiminde gözlenmektedir. KOK’lar sıcak bölgelerden buharlaşarak uzaklaşır ve daha ılıman ve soğuk bölgelerde yoğunlaşarak toprağa, suya ve o bölgede yaşayan canlıların dokularında birikmeye başlar. Dondurucu soğuktan korunabilmeleri amacıyla soğuk iklimlerde yaşayan canlıların yağlı doku oranları diğer iklimlerde yaşayan canlılara kıyasla daha fazladır. Bu durum da çekirge etkisi ile taşınmış olan KOK’ların bu canlılarda yüksek konsantrasyonda birikmesine neden olmaktadır.2 Balık ve diğer besin kaynaklarının tüketimi vasıtasıyla KOK’lar canlı dokularında birikerek besin piramidinin üst seviyelerine ulaşabilmekte ve bölgede yaşayan yerel halk da dahil olmak üzere yaban hayatının gelişim ve üreme döngülerini etkilemektedir.¹