Lat. Pygoscelis papua

İng. Gentoo penguin

Gento penguenleri, penguengiller (Spheniscidae) ailesinin Pygoscelis cinsinde yer alır. Bu türün ilk tanımı 1781’de Falkland/Malvinas Adaları’nda kâşif ve doğa bilimci Johann Reinhold Forster tarafından yapılmıştır. Latince ikili adlandırmada yer alan “papua” terimi, yanlışlıkla bu türün Papua’da (Yeni Gine) ortaya çıktığı varsayımından kaynaklanmıştır.^1,2 “Gento” adının kökeni hakkında kesin bir bilgi yoktur, ancak sözcüğün 1630’lardan itibaren Hindistan’da Hintlileri Müslümanlardan ayırmak için kullanılan bir Anglo-Hint terimi olduğu tahmin edilmektedir. Penguenin kafasındaki beyaz bölge, bir şeridi andırdığı düşünülmüştür.³

Gento penguenleri, gösterişli kırmızı-turuncu gagaları, beyaz tüylü başlıkları, siyah sırt tüyleri ve şeftali rengi ayaklarıyla dikkat çeker. Başın üst kısmında bir gözden diğerine uzanan beyaz tüy bandı bu türün karakteristik özelliklerinden biridir. Siyah bir boğazları ve diğer penguen türlerine göre daha büyük bir fırça kuyrukları bulunur. Kütlesel olarak diğer penguen türlerinin gerisinde kalarak, imparator penguenler ve kral penguenlerinin ardından üçüncü sırada yer alır. Genellikle yaklaşık 80 cm boyunda olan bu türün ağırlığı ortalama 5 kg’dır, ancak 4,5 ila 8,5 kg arasında değişebilir.⁴

Gento penguenleri su altında saatte 36 km hıza ulaşabilen, tüm penguen türlerinin en hızlılarıdır. Kıyıya yakın avlanırlar ve 20-100 m derinliğe dalabilirler, ancak bazı durumlarda 200 m’ye kadar dalış yapabildikleri kaydedilmiştir. Bir Gento pengueni günde 450 defa dalış yapabilir.⁵ Diğer birçok penguen türü gibi, küçük balıklar, kalamar, kril ve diğer deniz kabukluları ile beslenirler. Denizde, Güney Amerika deniz aslanları, Weddell fokları, leopar fokları ve katil balinalar tarafından avlanırlar. Karada ise civcivleri ve yumurtaları Güney Kutbu skuası, büyük kıngaga ve Güney dev fırtına kuşlarına karşı savunmasızdır.^6,7 Deniz suyuyla nispeten benzer tuzluluğa sahip organizmaları tükettikleri için, vücutlarında yüksek miktarda tuz bulunur. Bu, özellikle Gento pengueni civcivleri için yüksek sodyum seviyeleri ile ilişkilendirilen sorunlara yol açabilir. Bu nedenle, vücuttaki fazla sodyumu atabilmek için gözlerinin üzerinde bir tuz bezi bulunur. Bu bezden sızan, yüksek tuz konsantrasyonuna sahip bir çözelti üretilir.

Yaşamlarını donmuş ve kayalık Antarktika adalarında sürdüren Gento penguenleri, vahşi doğada yaklaşık 13 yıl kadar yaşama şansına sahiptirler. Üreme olgunluğuna 2 yaşlarında ulaşırlar, ancak genellikle 3-4 yaşlarında üremeye başlarlar. Yılda bir kez gerçekleşen üreme mevsimi, Haziran ayının sonlarına doğru başlar ve Kasım ayına kadar devam edebilir. Bu dönem boyunca çoğu zaman sadık bir eşe sahiptirler ve sadakatsizlik davranışları genellikle koloniden sürgünle cezalandırılır. Yuvaları genellikle dairesel taş yığınlarından oluşur ve bu penguenler yuvalarını kurdukları taşlara karşı oldukça korumacıdırlar. Yuvalarına bağlılık gösterirler ve çoğu zaman bu alanın yakınında vakit geçirirler. Ancak bölgedeki şartlar yaşanmaz hale geldiğinde veya tüy dökme dönemlerinde bu alanları terk edebilirler. Bazı penguen türlerinin aksine, Gento penguenleri yıllık bir göç döngüsü izlemezler. Birçok bölgelerde, kolonilerini her yıl birkaç metre ileri taşıma eğilimindedirler, bu nedenle yıldan yıla aynı yuvaları kullanmazlar. Bazen, yıllarca aynı yerde kalan koloniler, görünürde belirgin bir neden olmaksızın, kilometrelerce uzakta yeni yerlere taşınabilirler. Her yıl aynı üreme bölgesine dönmelerine rağmen, üreme mevsimi boyunca biriken dışkı (guano) nedeniyle bu alanları eski bölgelerden uzak tutma eğilimindedirler. Koloniler genellikle küçüktür ve birkaç yüz çiftten oluşur. Bu koloniler büyüdükçe alt kolonilere ayrılır.⁸

Gento penguenlerinin üreme kolonileri, fırça kuyruklu penguenler arasında en yaygın dağılıma sahip olanlardır. Bu penguenler, Antarktika Yarımadası’nda hem sayı hem de dağılım açısından en fazla artış gösteren penguen türüdür. Son yıllarda, Antarktika ve Antarktika altı bölgelerde, menzillerini daha da güneye doğru genişleterek Antarktika Yarımadası’ndaki Cape Tuxen’a kadar ulaştıkları gözlemlenmiştir. Gento penguenlerinin birçok Antarktika adasında ürediği bilinmektedir. Ana koloniler Falkland Adaları, Güney Georgia, Güney Sandwich Adaları ve Kerguelen Adaları’nda bulunurken; daha küçük kolonilerin Macquarie Adası, Heard Adaları, Crozet Adaları, Güney Shetland Adaları ve Antarktika Yarımadası’nda olduğu bilinmektedir. Toplam üreme popülasyonunun 600.000’den fazla olduğu tahmin edilmektedir. Gento penguenlerinin üreme bölgeleri, Antarktika Yarımadası’ndaki kumlu veya taşlı plajlarını içerir ve ayrıca Crozet, Falkland, Macquarie, Prince Edward, Güney Georgia, Güney Orkney ve Güney Sandwich adalarının çevresinde de bulunur.

Gento Pengueni iki alt türe ayrılmış olmasına rağmen, yakın tarihli bir çalışma, morfolojik benzerliklere dayanarak dört ayrı tür olarak daha doğru bir şekilde tanımlanabileceğini öne sürmektedir. Bu çalışmada dört ayrı tür, Güney Shetland Adaları/Batı Antarktika Yarımadası’nda P. ellsworthi, Kerguelen Adasında P. taeniata, Falkland/Malvinas Adaları’nda P. papua sensu stricto ve Güney Georgia’da P. Poncetii olarak adlandırılmaktadır.⁹ Gento pengueni, daha önce 2012 yılında IUCN tarafından “tehdit altındaki bir tür” olarak sınıflandırılmış olsa da günümüzde “asgari endişe duyulan bir tür” olarak kabul edilmektedir. Gento pengueni popülasyonunun yaklaşık 774.000 yetişkin birey içerdiği tahmin edilmektedir.¹⁰